Alerji belirtileri, vücudun bağışıklık sisteminin yabancı bir maddeye (antijen) yanıt vermesiyle başlar. Bunu da allerjenin giriş yerine savunma hücreleri (antikor) göndererek yapar. Allerjen ve antikor arasındaki savaş kana çeşitli kimyasal maddelerin salınımına neden olur. Kimyasal maddeler de, alerjik hastalık belirtilerine yol açar.
Allerjik rinit sık rastlanılan bir hastalık olup, son 10 yılda Avrupa’da hastalığın sıklığında artış söz konusudur. Ancak hayatı tehdit eden bir hastalık olmaması ve tavsiye üzerine alınan ilaçlarla doktora gitmeden geçici yararlar sağlanabilmesi nedeniyle hastalık nadiren ciddi bir problem olarak değerlendirilmektedir.
Allerjik rinit belirtileri olarak hapşırma, gözlerde, burunda kaşıntı, burun tıkanıklığı ve burun akıntısı ve bazen baş ağrısı sayılabilir. Bazı hastalarda işitme problemleri, boğaz ağrısı, ses kısıklığı ve öksürük görülebilir.
Alerji yakınmaları bazı kişilerde bütün bir gün boyunca sürerken, bazılarında belli mevsimlerde artış gösterir.
Mevsimsel allerjik rinit ya da bahar nezlesi olan kişilerin yakınmaları ilkbahar ve sonbahar aylarında ortaya çıkar. En sık neden olan allerjenler çim polenleri, ağaç polenleri ve yabani ot polenleridir.
Yıl boyu allerjik rinit yakınması olanlarda ev tozu akarı, küf mantarları ve hayvan tüyleri en sık rastlanılan allerjenlerdir. Diğer taraftan hava kirliliğinin alerji yakınmalarını arttırdığını gösteren çalışmlar vardır. Bu konuda İstanbul’da yapılan bir araştırmada hava kirliliği olan bölgelerde alerji yakınmalarının daha fazla olduğu tesbit edilmiştir.

ALLERJENLERE DİKKAT
Polenler, gıdalar, mantar, toz, hayvan tüyleri, kimyasal maddeler, bazı ilaçlar ve çevresel iritanlar allerjik reaksiyonlara neden olabilir.
* Saman nezlesi polenler nedeniyle oluşur. Türkiye’de en sık rastlanılan allerjen çim polenleridir.
* Bazı allerjenler her zaman vardır. Ev tozu akarı, evcil hayvanlar, gıdalar, bazı kimyasal maddeler gibi. Bu allerjenlerin yol açtığı belirtiler sıklıkla kış aylarında evler kapalıyken artar.
* Küf mantarları da polenler gibi alerjik reaksiyonlara neden olurlar. Hem ev içi hem ev dışında bulunurlar. Ev içi bitkileri, nemli bölümler, banyo mantarların bulunduğu yerlerdir.
* Renkli veya kokulu çiçekler nadiren alerjiye neden olurlar.

ALLERJİ RİNİT NASIL TEŞHİS EDİLİR?
Allerjik rinit teşhisinde sorgulama çok önemli ve yararlıdır. Hastanın yaşı, hangi ortamlarda şikayetlerinin arttığı, daha önce hangi ilaçları kullandığı ve özellikle ailesinde alerjisi olan başka kimse olup olmadığı mutlaka sorulmalıdır. Alerji genetik bir hastalık olduğundan ailede başka bireylerde allerji olması tanıda çok yardımcı olur. Ayrıca allerjik rinit sıklıkla çocuk ve genç erişkinlerin hastalığıdır.
Daha sonra ayrıntılı bir kulak burun boğaz muayenesi yapılmalıdır. Hastanın sorgulaması ve muayene bulguları alerjiyi düşündürüyorsa alerji testleri uygulanmalıdır. Alerji testleri deri testleri ya da kanda allerjenlerin incelenmesi yöntemleriyle yapılabilir.
Özellikle alerji tedavisine cevap vermeyen kişilerde burun muayenesi detaylı olarak yapılmalı, çocuklarda geniz eti, erişkin hastalarda kıkırdak eğriliği, burun polipleri, sinüzit olup olmadığı araştırılmalıdır. Özellikle çocuklarda eşlik edebilecek orta kulak iltihabı da araştırılmalıdır. Diğer taraftan sık orta kulak iltihabı geçiren çocuklarda da alerji olup olmadığı sorgulanmalıdır.
Diğer taraftan yoğun tedaviye rağmen allerjik rinit yakınmaları düzelmeyen baş ve yüz ağrısı, yeşilimsi burun akıntısı gibi yakınmaları olan hastalarda sinüzit olup olmadığı araştırılmalıdır.
Son yıllarda yapılan araştırmalarda rinit ile sinüzit arasında yakın bir ilişki olduğu gösterilmiştir. Dolayısıyla tekrarlayan sinüzit yakınması olan kişilerde allerjik rinit olup olmadığının araştırılmasında yarar vardır.

TEDAVİ VE KORUNMA
Alerjik belirtilerin kontrolü, birden fazla tedavi yönteminin birlikte uygulanmasıyla sağlanır. Allerjenle karşılaşmanın önlenmesi, ilaç tedavisi ve aşı tedavisi bu yöntemler arasında sayılabilir.
Öncelikle yapılması gereken alerjik yakınmalara neden olan allerjenden uzaklaşmaktır.

Çevrenizdeki allerjenleri uzaklaştırmak için bazı öneriler:
* Klimalarda ki filtreleri her ay değiştirin
* Polen mevsiminde pencere ve kapıları kapalı tutun
* Evinizin içindeki bitkileri uzaklaştırın
* Evinizde tüylü hayvan beslemeyin
* Kuştüyü yastık, yün yastık, yorgan, yatak yerine sentetik olanlarını kullanın.
* Sigara içmeyin ve yanınızda içirmeyin

İLAÇ TEDAVİSİ:
Allerjik rinit tedavisinde en çok uygulanan bir diğer seçenek ilaç tedavisidir. Ancak ilaçlar kullanıldığı sürece şikayetler üzerinde etkilidir. İlaç tedavisi kesildiğinde, alerji belirtileri kısa sürede tekrarlar. Allerjik riniti olanlar alerji mevsimi başlamadan en az 2 hafta önce ilaç kullanmaya başlamalıdırlar.
Allerjik rinit tedavisinde kullanılan bazı ilaçlar yan etkileri nedeniyel kullanım güçlüğü yaratabileceğinden, bu konuda uzman bir doktora danışılarak kullanılması uygundur. Günümüzde en sık kullanılan ilaçlar antihistaminikler ve steroid spreylerdir.

AŞI TEDAVİSİ:
Aşı tedavisi, sebebe yönelik bir tedavi yöntemidir. Ancak aşı tedavisi öncesinde alerji testleri yapılıp, kişinin yakınmalarına neden olan allerjen ya da allerjenler ile tedaviye başlanılması doğru olur. Bu tedavi yöntemiyle alerjik belirtilere yol açan maddeler giderek artan dozlarda uygulanarak, kişinin söz konusu allerjene karşı bağışıklığının sağlanması amaçlanır. Aşı tedavisi ile enjeksiyonlar önce haftada bir, sonra da idame dozuna ulaşıldıktan sonra ayda bir yapılır.
Aşı tedavisi alerji yakınmaları üzerinde uzun süre etkili olan, hatta sona erdirildikten sonra bile etkinliğini devam ettiren bir tedavi yöntemidir. Yapılan araştırmalarda aşı tedavisinin yeni allerjilerin gelişmesini önleyebileceği, çocuklarda astım gelişme riskini azaltabileceği gösterilmiştir. Ancak aşı tedavisi yan etki riskleri nedeniyle bu konuda deneyimli kişiler tarafından ve donanımlı merkezlerde yapılmalıdır.